ANA SAYFA > TAVSİYELER > İNTERNET ORTAMINDA BİLGİ GÜVENİLİRLİĞİ

Tüm kaynakları ve varlığı ile yaşantımızın vazgeçilmez bir parçası haline gelen ve çok farklı amaçlarla kullandığımız internete, bilgi ihtiyaçlarımızı karşılamak amacıyla daha sık başvurur olduk. Giderek artan sayıda bilimsel çalışmada, internet kaynaklarına atıf yapıldığını görüyoruz. Sadece üniversite öğrencileri değil, ilk ve orta düzeyli okullarda da öğrenciler, ödev hazırlarken internetten yararlanıyorlar. Değişik meslek gruplarından ve farklı yaşlarda pek çok kişi bilgi ihtiyacı için internete başvurmayı neredeyse alışkanlık haline getirdi. Bu kadar çok insan, bu kadar çeşitli bilgi ihtiyacını karşılamak için İnternet’e başvururken şu sorular akla geliyor: İnternet üzerinde bulduğumuz bilgiler ne kadar doğru? İnternette bulduğumuz her bilgiye güvenecek miyiz?

İnsanlar arasında iletişim eşitliği sağlayan bir ortam olan internet üzerine herkes istediği her tür bilgiyi koymakta serbesttir. Bu durum pek çok yararlı bilginin paylaşılmasına olanak sağlamakla beraber, kullanıcıları ağ üzerinde buldukları bilgi konusunda dikkatli olmak durumunda bırakmaktadır. Ağ üzerindeki bilgi gerçeklere dayalı olduğu gibi kişisel görüşlere de dayanıyor olabilir. Hatta propaganda amaçlı olması, eksik veya hatalı olması olasılığı da vardır. Sürekli büyüyen İnternet üzerinde, doğruluk, güvenirlik ve değer açısından çok büyük farklılıklar gösteren çok çeşitli materyal bulunmaktadır. Geleneksel bilgi ortamlarının (kitaplar, dergiler vb.) çoğunun aksine İnternet üzerinde yayımlanmadan önce içeriğin onaylanması ve bir süzgeçten geçirilmesi zorunluluğu yoktur. Diğer bir deyişle, bir denetim söz konusu değildir. Bu durumda erişilen bilginin yani internet üzerinden alınan kaynağın değerlendirilmesi çok büyük önem kazanmakta ve bu sorumluluk kullanıcının kendisine bırakılmaktadır.

İnternet kaynaklarının nitelik ölçümü ve uygunluk denetimi için geliştirilen değerlendirme ölçütleri vardır. Bu ölçütlerin çoğu, kütüphanecilerin bu alandaki bilgi ve becerilerinin birer ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Her tür bilgi kaynağını seçme ve değerlendirme konusunda uzman olan kütüphanecilerin, geleneksel değerlendirme ölçütlerini internet kaynaklarına uyarlamaları zor olmamıştır. Fakat normalde bu işi kütüphanecilere bırakan ve kütüphanelerde buldukları kaynakları gönül rahatlığı ile kullanan kullanıcılar için internet kaynakları söz konusu olduğunda durum değişmektedir. İnternet kaynaklarının değerlendirilmesi, bu kaynaklara genellikle aracısız erişen kullanıcıların kendi sorumluluğuna girmekte ve kullanıcıların bu konuda bilgi sahibi olmalarını gerektirmektedir.

İnternet üzerinde çok fazla miktarda bilgi bulunması da bir değerlendirme ihtiyacı doğurmaktadır. Herhangi bir arama motoru kullanılarak yapılan tarama sonucunda bazen yüzlerce hatta binlerce kaynağa erişilmektedir. Hiç kimse yüzlerce kaynağı incelemekle ve özellikle niteliği şüpheli kaynaklarla vakit yitirmek istemez. O nedenle araştırma yaparken, ya da bir konuyla ilgili bilgi edinirken, belli başlı bazı noktalara dikkat ederek edinilen içeriklerin güvenilirliğini sağlayabiliriz.

Amaç: Bu belge niçin yazılmıştır veya bu site niçin kurulmuştur? Amacı anlamak içeriği daha iyi değerlendirmeye yardımcı olur. Kaynağın belirtilen amaca uygun olup olmadığı ve bu amacın araştırmacının ihtiyaçlarım karşılamaya hizmet edip edemeyeceği de sorgulanması gereken noktalardır.

Kapsam: Kullanıcının yapacağı araştırmanın kapsamı ile ilgili bilgi sahibi olması gerekir. Kullanıcının, ne tür bilgiye (yorumlar, istatistikler, eleştiriler, raporlar vs) ihtiyaç duyduğunu, hangi kaynakların bu ihtiyacı başarıyla karşılayacağını, İnternet kaynaklarının konunun ne kadarını kapsadığını sorgulaması gerekir.

Bütünlük: Sonuca ulaşan her çalışma tam, yani kapsamlı olmalıdır. Araştırmacılar herhangi bir sonuca varmadan ellerindeki bilginin tam olduğundan emin olmalıdırlar. Genelde hiç bir bilgi kaynağı tek başına konunun tamamını kapsayamaz. Bu yüzden birden fazla kaynağa müracaat etmek gerekir.

İçerik: İçeriğin gerçekleri mi yoksa görüşleri mi yansıttığı çok büyük önem taşır. Görüşleri gerçek gibi yansıtmak yanıltıcıdır. Siteler içerdikleri bilgilerle hem bilgi kaynakları olarak hem de diğer bilgi kaynaklarına kurdukları linklerle iki türlü faydalı olabilirler. Fakat bilgi yerine sürekli linklerle karşılaşmak kullanıcıyı bezdirebilir. Linkler varsa bunların içerikle bağlantılı olması beklenir. Kaynakta kullanılan başlıkların açık ve tanımlayıcı olması içeriği anlamayı ve değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Doğruluk ve Doğrulanabilirlik: Bir kaynağı doğrulamak için başka kaynakları kullanmak ve elde edilen bilgiyi farklı kaynaklarla karşılaştırmak gerekir. Eğer bir kaynakta tarih yoksa, hızla değiştiği bilinen bilgi üzerindeki tarih eskiyse, tartışmalı konularda tek bir görüşe yer verilmişse, kuşku verici genellemeler yapılmışsa o kaynağın doğruluğundan şüphe etmek gerekir.

Güncellik: Genelde internet, güncel bilgi aramak için en uygun ortamlardan/kaynaklardan birisidir. Fakat bunun her zaman geçerli bir durum olmadığı da bilinmelidir. Klasik romanlar ve hikayeler gibi, Aristo ve Plato’nun çalışmaları gibi bazı çalışmalar zaman sınırlarının dışındadır. Diğer taraftan bazı çalışmaların ilgili oldukları disiplindeki hızlı gelişmelerden dolayı sınırlı bir yararlılık süreleri vardır. Teknoloji, bilim ve tıp gibi sürekli değişen alanlarda yapılan çalışmalar güncelliklerini çok çabuk yitirirler. Bundan dolayı, bulunan bilginin ne zaman yaratıldığı konusunda dikkatli olmak gerekir.

Kaynak: Serap KURBANOĞLU, WWW Bilgi Kaynaklarının Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversiteli Edebiyat Fakültesi Dergisi Cilt: 19 / Sayı: l /ss.11-25

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlendi *

*